- مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ « 1 » ملكوت [ و باطن و حقيقت ] هر چيز به دست خدا است . - أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ « 2 » آگاه باشيد كه [ عالم ] خلق و امر از آن او است . از اين بيان روشن مىشود كه چگونه خداوند بندگان را به ستايش خود هدايت مىنمايد . قطعاً بندگان ، شايستگى ستايش را به جعل و خواسته‌ى خداى متعال پيدا كرده‌اند ؛ زيرا امكان ندارد اين جعل و خواسته‌ى الهى به گزاف و بيهوده و بىدليل بوده و با عهد ازلى و طينت و امور ديگر تا مسلمان و مؤمن شدن شخص ربط نداشته باشد . دريافت پاداش محسنان به جعل و هدايت الهى اگر جعل و هدايت خداى متعال نبود ، بندگان نمىتوانستند در برابر احسان‌ها و نيكىهاى او سپاسگزارى نموده و در نتيجه پاداش محسنان را دريابند ؛ زيرا بنده‌اى كه به خودى خود هدايت به ستايش او و خواسته و جعل او را براى اهليّت حمدش ندارد ، نمىتواند سپاسگزار احسان‌هاى او بوده و پاداش محسنان را داشته باشد . خلاصه آن كه اين فراز از دعا اشاره به اين مطلب دارد كه : بندگان مؤمن بايد توجّه كنند هر عنايتى كه دارند به او سبحانه و از او است و خود چيزى جز اظهار فقر و نادارى نمىتوانند داشته باشند و زمانى به كمالات انسانى نايل خواهند شد كه احسان‌هاى او را با شكر نعمت‌هايش - نه به طمع نعمت‌هاى بهشتى و يا ترس از عذاب - پاسخ دهند : « إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ رَغْبَةً ، فَتِلْكَ عِبادَةُ التُّجّارِ ، وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُو اللَّهَ رَهْبَةً ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الْعَبِيدِ ؛ وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ شُكْراً ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الْأَحْرارِ . » « 3 » گروهى خدا را براى تمايل و رغبت [ به نعمت‌هاى بهشتى ] مىپرستند ؛ اين نوع

--> ( 1 ) . سوره‌ى مؤمنون ، آيه‌ى 88 . ( 2 ) . سوره‌ى اعراف ، آيه‌ى 54 . ( 3 ) . نهج البلاغه ، حكمت 237 .